Johan Grootaers

Erfgoedexpertise

Erfgoedexpertise is een grensoverschrijdend vakgebied dat een brug slaat tussen bouwhistorie, onderzoek en de restauratiepraktijk van waardevolle gebouwen en interieurs. Ervaring, multidisciplinaire knowhow, integriteit en betrouwbaarheid zijn sleutelbegrippen voor wie omgaat met erfgoed. Johan Grootaers kan bogen op ruim 30 jaar ervaring en de realisatie van een 300-tal projecten in België.

Hieronder een overzicht van de expertise die Johan Grootaers, samen met een team van zorgvuldig gekozen erfgoeddeskundigen en restauratoren, aanbiedt aan opdrachtgevers en erfgoedeigenaars. De getoonde projecten werden gerealiseerd vanaf 2010. Klik op de beelden voor een uitvergroting.



Archivalisch-iconografisch onderzoek

Archivalisch-iconografisch onderzoek levert een beredeneerde, kritische inventaris op van geschreven en iconografische bronnen, waaronder kadastrale documenten. Tot dit onderzoek behoort ook de kunsthistorische literatuurstudie en een status quaestionis van de bouwgeschiedenis van het monument. Bijzondere aandacht gaat uit naar historische bestekken, bouwplannen en foto’s en historische foto’s die de restauratiegeschiedenis documenteren.

Bouwhistorisch onderzoek

Bouwhistorisch onderzoek, in functie van de restauratie of herbestemming van een monument, omvat een bouwhistorische opname, een deelontleding en een sequentieonderzoek. Daarnaast is er aandacht voor bouwsporenonderzoek. Bouwhistorisch onderzoek resulteert in een evaluerende synthesenota, waaraan gekoppeld een chronostratigrafisch vlekkenplan.

CHE-rapporten Stad Antwerpen

Grote delen van Antwerpen zijn op het gewestplan ingekleurd als woongebied met culturele, historische en/of esthetische waarde (CHE-gebied). De voorwaarden hiervan zijn gericht op het behoud van deze waarden. Dit wil echter niet zeggen dat elke verandering in de omgeving per definitie wordt tegengehouden. Het is wel de bedoeling dat er in de CHE-gebieden extra voorzichtig wordt omgesprongen met het bouwkundig patrimonium. Als een bouwheer plannen heeft voor een verbouwing of nieuwbouw binnen een CHE-gebied, dan kan monumentenzorg vragen een CHE-rapport op te stellen.

Materiaal-technisch onderzoek

Materiaaltechnisch onderzoek in de monumentenzorg bestrijkt een breed spectrum van wetenschappelijke disciplines. Onderzoek van steenachtige materialen, hout, stucwerk, pleister, verf en metaal zijn de belangrijkste.

Het is de kunst bij materiaaltechnisch onderzoek de intrinsieke gelaagdheid van historisch exterieur en interieur te achterhalen en te reconstrueren op basis van nauwgezet onderzoek ter plaatse. Laboratoriumanalyses vullen deze kennis aan.

Stratigrafisch onderzoek van afwerkingslagen

Bij de meeste restauratiedossiers van monumenten wordt een stratigrafisch onderzoek gevraagd van de historische afwerkingslagen. Dit onderzoek kan alomvattend of steekproefsgewijs gebeuren. Een grondige kennis van verf-, pleister- en stucwerk is vereist, naast oog voor detail en textuur. Het uit elkaar rafelen en documenteren van de opeenvolgende stratigrafieën per gebouwonderdeel is tijdrovend, en vraagt een hoge graad van nauwkeurigheid en interpretatievermogen.

Historische kleurstellingen

Het ontwerpen van historische kleurstellingen op basis van materiaaltechnisch en stratigrafisch onderzoek vergt inzicht in de historische architectuurstijlen en bouwgewoonten. Vergelijkend onderzoek van monumenten uit verschillende eeuwen is aan de orde. Sommige kleurstellingen zijn tijdsgebonden of hebben een regionale oorsprong. Historische kleurstellingen van monumenten bewegen soms de gemoederen van het grote publiek en vragen om een overtuigende motivatie.

Diagnostisch onderzoek

Bouwpathologie binnen de monumentenzorg is een discipline in volle ontwikkeling. Een geoefend oog is veelal een goede basis voor een oordeelkundige bestandsopname. Het organische samenspel tussen baksteen, natuursteen, hout, pleisterwerk, vocht en zouten is belangrijk. Diagnostisch onderzoek kan resulteren in een karterende weergave van de aard en de omvang van de schadebeelden van het monument.

Kerkmeubilair en altaren

Onderzoek van kerkmeubilair en altaren is onontbeerlijk bij interieurrestauraties en bij het zoeken naar nevenbestemmingen van religieus erfgoed.

Meubilair wordt onderzocht en advies wordt gegeven binnen een globale aanpak van het interieur, waar verwarming, preventieve houtwormbestrijding en monitoring een rol spelen. Bij zeer waardevolle altaren stelt zich soms de vraag naar historische reconstructies van de onderliggende kleurstellingen. Meestal volstaan echter conserverende behandelingen.

Neogotiek

Neogotiek is in. Neogotisch erfgoed maakt een belangrijk deel uit van het 19de en vroeg 20ste eeuwse monumentenbestand in België. De actuele vragen rond hergebruik en herbestemming van neogotische ensembles zijn brandend actueel. Vooronderzoek van neogotische (kerk)interieurs vraagt een totaalbenadering vanuit de geest van een Gesamtkunstwerk. Soms is de reconstructie van rijke sjabloonschilderingen en materiaalimitaties aangewezen. Neogotische gebouwen vertonen soms bouwfysische mankementen die bij een vooronderzoek in kaart worden gebracht.

Labo-analyses

Johan Grootaers laat laboratoriumanalyses uitvoeren door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium en een gespecialiseerd erfgoedlabo. De meeste analyses betreffen mortel-, pigment- en bindmiddelanalyses, vocht- en zoutonderzoek.

Microchemisch onderzoek van verfslijpplaatjes wordt eveneens uitgevoerd door een gespecialiseerd labo.

Petrografisch onderzoek

Petrografisch onderzoek is een deeldiscipline van bouwhistorisch materiaalonderzoek. Zo is het bijvoorbeeld van belang bij de determinatie van talrijke Franse kalksteensoorten die in de 19de eeuwse monumentenbouw van toepassing waren. Johan Grootaers Erfgoedexpertise doet voor dit onderzoek beroep op geologische experten.

Dendrochronologish onderzoek

Dendrochronologisch onderzoek is in opmars binnen de erfgoedwereld.

Het maakt deel uit van het bouwhistorisch onderzoek en biedt mogelijkheden om gebouwen en meer bepaald hun kapconstructies en balklagen preciezer te dateren.

Er zijn echter ook beperkingen aan dit soort onderzoek. Dendrochronologisch onderzoek laat Johan Grootaers Erfgoedexpertise regelmatig uitvoeren door de Cel Dendrochronologie van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium.

Georadaronderzoek kerkvloeren

Johan Grootaers Erfgoedexpertise voert samen met een gespecialiseerde firma regelmatig georadaronderzoek uit in kerken. Dit ter ondersteuning van bouwhistorisch (funderings)onderzoek en vooral ter voorbereiding van opties die moeten genomen worden in verband met verwarmingssystemen. Grondradar of georadar (Ground Penetrating Radar) wordt al vele jaren internationaal ingezet om vraagstukken op het gebied van geologie, milieuonderzoek, archeologie, civiele techniek en explosievenopsporing op te lossen. Georadarprofielen hebben in vergelijking met andere non-destructieve technieken een hoge resolutie, en dit tot op een grotere diepte dan mogelijk met magnetometrie.

Proefrestauraties

Proefrestauraties- en conservaties zijn een graadmeter voor de kwaliteit van een restauratieproject, vooral dan voor interieur- en gevelrestauraties. Een team van zeer ervaren en kundige restauratoren wordt door Johan Grootaers Erfgoedexpertise ingeschakeld en wetenschappelijk begeleid bij dergelijke praktische interventies. Proefrestauraties bieden een houvast voor het opstellen van nauwkeurige prijsramingen en tijdscalculatie.

Gevelrestauratieadvies

Niet alle erfgoedprojecten zijn omvangrijk, duur en ingewikkeld. Een vakkundig materiaaltechnisch advies voor een gevelrenovatie of een gevelschildering kan voor een opdrachtgever zeker besparend zijn. Het geveladvies houdt ook rekening met onderdelen die een specifieke erfgoedwaarde hebben en die ter discussie komen met de stedelijke of gewestelijke diensten monumentenzorg.

Materiaaltechnische en bouwhistorische werfbegeleiding

Vooronderzoek zonder concrete opvolging in de uitvoeringspraktijk is uit den boze. Johan Grootaers Erfgoedexpertise staat garant voor een professionele materiaaltechnische en bouwhistorische begeleiding van projecten in uitvoering.

Deze dienstverlening is complementair aan die van de architect. Productkennis en het ongebonden beoordelen van applicatiemethoden zijn daarbij essentieel.